Formy lawy · Czytanie powierzchni
Odczytaj ślady poruszającej się skały
Zastygła lawa to migawka zachowania cieczy. Fałdy, gruz, szkło i pęcherze zapisują temperaturę, zawartość gazów, prędkość i nachylenie. Gdy nauczysz się je odczytywać, czarne pole lawowe staje się szczegółową opowieścią.
Notatka terenowa · Wylewy bazaltowe
Pāhoehoe i ʻaʻā: jedna lawa, dwa zachowania
Dwa hawajskie słowa, których geolodzy używają na całym świecie, opisują tę samą bazaltową lawę zachowującą się inaczej. Pāhoehoe powstaje, gdy gorąca, płynna lawa powoli postępuje. Jej powierzchnia stygnie w elastyczną skórkę, która marszczy się w sploty, puchnie w gładkie płaty i pęka w drobne „palce”. Sploty wyginają się w dół stoku, więc na zimnym wylewie wciąż można odczytać, w którą stronę płynęła lawa.
ʻAʻā powstaje, gdy lawa jest chłodniejsza, bogatsza w kryształy lub płynie szybciej po stromym zboczu. Skorupa nie może się już rozciągać, więc pęka na ostre fragmenty zwane klinkierem, które unoszą się na gęstym, poruszającym się rdzeniu. Chodzenie po ʻaʻā jest wolne, hałaśliwe i niszczy buty oraz skórę. Wiele wylewów zaczyna się jako pāhoehoe przy kraterze i przechodzi w ʻaʻā niżej na zboczu; odwrotność prawie się nie zdarza.
Trzeci typ, lawa blokowa, należy do magm bogatszych w krzemionkę, na przykład andezytu. Jej fragmenty są większe i mają gładsze powierzchnie niż klinkier ʻaʻā, a wylewy są grube i wolne.
Opisy cech skalnych
Jak je rozróżnić podczas wędrówki
- Pāhoehoe
- Gładka lub zwojowata; szklista skórka; miejscami głuchy dźwięk pod nogami.
- ʻAʻā
- Luźny, kolczasty klinkier; chrzęści i przesuwa się; gęsty rdzeń pod spodem.
- Blokowa
- Kanciaste bloki o gładszych powierzchniach; grubsze czoła wylewów.
- Kierunek
- Fałdy i palce lawy wskazują, w którą stronę się poruszała.
- GodzinyCzubek pāhoehoe wydostaje się na zewnątrz i pokrywa się skorupą.
- DniPłaty nabrzmiewają, gdy lawa napływa pod skorupę, tworząc tumuli.
- TygodnieKanały pokrywają się dachem i stają się tunelami lawowymi.
- LataWnętrza stygną powoli; skorupy mogą nadal się zapadać.
Struktury wewnątrz i pod wypływami lawy
- Tunele lawowe
Gdy kanał lawowy pokrywa się skorupą, dach izoluje wypływ, dzięki czemu lawa może płynąć na wiele kilometrów. Opróżnione tunele pozostawiają jaskinie z półkami lawowymi i formacjami kroplowymi. Nāhuku (Thurston Lava Tube) na Hawajach i jaskinie Craters of the Moon to znane przykłady. Wchodzić wolno wyłącznie do tuneli oznaczonych jako dostępne i, tam gdzie jest to wymagane, za zezwoleniem.
- Świetliki
Otwory powstałe w miejscu zawalonego dachu tunelu. Na aktywnych wypływach świetliki ukazują poruszającą się lawę; ich krawędzie są podcięte i niestabilne.
- Tumuli i grzbiety naciskowe
Kopuły i długie, popękane grzbiety wypiętrzone, gdy lawa zostaje wtłoczona pod stwardniałą skorupę. Ich pęknięcia często odsłaniają warstwowe wnętrza.
- Lawa poduszkowa
Zaokrąglone, bulwiaste płaty (lawa poduszkowa), powstające, gdy lawa wybucha pod wodą lub lodem. Spotykane w głębi lądu, jak w niektórych regionach Islandii, świadczą o erupcjach podlodowcowych.
Spękania słupowe
Gdy gruba masa lawy stygnie powoli, kurczy się i pęka na wielokątne słupy prostopadłe do powierzchni stygnięcia. Regularne słupy (kolumnada) zwykle leżą pod strefą nieregularnych, wachlarzowatych słupów (entablatura), które stygły szybciej, często dlatego, że woda zalała powierzchnię. Grobla Olbrzyma, Jaskinia Fingala na wyspie Staffa i Svartifoss na Islandii prezentują je wszystkie.
Szkło, pianka i fragmenty
- Obsydian
Lawa bogata w krzemionkę, która ostygła zbyt szybko, by mogły wyrosnąć kryształy. Jej zakrzywione, muszlowe przełamy sprawiły, że przez tysiące lat ceniono ją jako surowiec na narzędzia. Obsydianowa Ściana w Yellowstone i Hrafntinnusker na Islandii to znane stanowiska, oba objęte ochroną.
- Pumeks
Bogata w gazy, wybuchowa magma zastygła jako szklista pianka. Jest tak lekka, że unosi się na wodzie; całe tratwy dryfowały przez oceany po erupcjach podmorskich.
- Scorie i żużle wulkaniczne
Ciemniejsze, gęstsze bazaltowe fragmenty, z których powstają stożki żużlowe. Luźne i męczące do wejścia.
- Pęcherze
Bąbelkowe otwory zastygłe w lawie. Ich wielkość i wydłużenie pokazują, ile gazu zawierała lawa i jak płynęła.
- Włosy i łzy Pele
Cienkie nitki i kropelki szkła wulkanicznego, rozwiewane przez wiatr z fontann lawy. Nitki mogą podrażniać skórę i oczy.
Uwaga dotycząca bezpieczeństwa · Środowiska lawowe
Interpretacja to nie zaproszenie
- Lawa wpadająca do oceanu
Tam, gdzie lawa styka się z morzem, nowo powstały ląd (delty lawowe) może zawalić się bez ostrzeżenia, a obłok pary (laze) niesie kwas solny i cząstki szkła.
- Skorupa nad gorącem
Ciemna, pozornie stała powierzchnia może leżeć nad lawą lub gorącymi pustkami. Wnętrza grubych wypływów pozostają gorące przez lata.
- Ostre podłoże
Upadki na ʻaʻā i szklistą skorupę powodują głębokie rany cięte. Długie spodnie, rękawice i wytrzymałe buty zmniejszają ryzyko obrażeń.
- Nie zabieraj skał
Zabieranie skał jest zabronione w parkach narodowych i wielu obszarach chronionych, a na Hawajach ma znaczenie kulturowe.
Aktualną aktywność wypływów i zamknięcia publikuje właściwe obserwatorium. Nasze sprawdzenia dla odwiedzających wyjaśniają, jak je potwierdzić.